Różne zmiany, różne objawy.
Zaćmę można opisać według miejsca zmętnienia w soczewce oraz według jej przyczyny. Te podziały się uzupełniają: jedna osoba może mieć kilka rodzajów zmian jednocześnie.
Trzy miejsca zmętnienia
W zaćmie jądrowej zmiany dotyczą centralnej części soczewki. Jądro staje się twardsze i częściej żółknie lub brązowieje. Obraz traci kontrast, zmienia się odbiór barw, a wada wzroku może przesuwać się w kierunku krótkowzroczności. Niekiedy pacjent przez pewien czas czyta z bliska lepiej niż wcześniej, mimo pogarszania widzenia do dali.
Zaćma korowa obejmuje bardziej zewnętrzną warstwę soczewki. Zmętnienia często układają się od obwodu ku środkowi, jak szprychy. To, jak silnie przeszkadzają, zależy od ich położenia względem źrenicy. Mogą powodować olśnienia, rozlewanie światła i trudności przy zmianie oświetlenia.
Zaćma podtorebkowa tylna rozwija się przy tylnej powierzchni soczewki, tuż przed jej torebką. Nawet niezbyt rozległa zmiana w osi patrzenia może utrudniać czytanie i widzenie w jasnym świetle. Gdy źrenica zwęża się w słońcu, centralne zmętnienie może mocniej wpływać na obraz. Nie znaczy to, że każdy pacjent w takich warunkach niemal całkowicie traci wzrok.
Zmiany mieszane, na przykład korowo-jądrowe, są częste. Opis w dokumentacji nie zawsze da się sprowadzić do jednej etykiety. Ważniejszy od samej nazwy jest wpływ zaćmy na funkcjonowanie oraz wynik badania całego oka.
Różne przyczyny
Zaćma związana z wiekiem jest najczęstsza. Określenie „starcza” spotykane w rozpoznaniu oznacza związek ze starzeniem soczewki, a nie ocenę ogólnego stanu czy samodzielności człowieka. Może obejmować jądro, korę i okolice podtorebkowe w różnych proporcjach.
Zaćma pourazowa bywa następstwem uderzenia, urazu penetrującego lub innego uszkodzenia oka. Może pojawić się od razu albo z opóźnieniem. Po urazie trzeba ocenić nie tylko soczewkę, lecz także jej podparcie, rogówkę i siatkówkę. Zabieg może przez to wymagać innego planu niż typowa operacja związana z wiekiem.
Zaćma polekowa wiąże się między innymi z długotrwałym stosowaniem glikokortykosteroidów. Nie rozwija się u każdego użytkownika tych leków. Nie odstawiaj leczenia samodzielnie: lekarze powinni wspólnie ocenić jego potrzebę oraz stan oka.
Zaćma metaboliczna może towarzyszyć cukrzycy, a u dzieci także rzadkim chorobom przemiany materii. Cukrzyca może jednocześnie uszkadzać siatkówkę, dlatego samo usunięcie zaćmy nie zawsze rozwiązuje cały problem z widzeniem. Zmętnienia mogą też towarzyszyć przewlekłym stanom zapalnym oka, napromienianiu lub wcześniejszym operacjom.
Zaćma u dziecka
Zaćma wrodzona jest obecna przy urodzeniu lub rozpoznawana wcześnie; inne zmętnienia mogą rozwijać się później w dzieciństwie. Bywają dziedziczne, związane z chorobami ogólnymi albo mają nieustaloną przyczynę. Dziecko nie musi umieć powiedzieć, że widzi niewyraźnie.
Biała źrenica, nietypowy odblask na zdjęciu, zez lub nieprawidłowe śledzenie przedmiotów wymagają szybkiej oceny okulistycznej. Białej źrenicy nie można uznać z góry za zaćmę: istnieją inne, poważne przyczyny. Znaczące zmętnienie może zaburzać rozwój widzenia i prowadzić do niedowidzenia.
Decyzja o terminie i sposobie leczenia zależy od wieku, położenia zmiany, widzenia i stanu obu oczu. Plan obejmuje nie tylko ewentualną operację, lecz także korekcję optyczną, leczenie niedowidzenia i długotrwałe kontrole. Zaleceń przeznaczonych dla starszej osoby po zabiegu nie należy przenosić na małe dziecko.
Stopień zmian a potrzeba zabiegu
W badaniu lampą szczelinową lekarz ocenia położenie, gęstość i barwę zmętnień. Jednym ze sposobów ich opisu jest LOCS III. Nie jest to jedna skala od 1 do 5: oddzielnie opisuje się właściwości jądra, korę i okolice podtorebkowe.
Oznaczenia pomagają porównywać badania i planować operację, ale nie mówią samodzielnie, jak pacjent radzi sobie w domu. Niewielkie centralne zmętnienie może być bardziej uciążliwe niż większa zmiana poza osią widzenia. O wyborze technologii decyduje się na podstawie całego badania, nie internetowej interpretacji jednego numeru.
Określenia „dojrzała” i „przejrzała” opisują daleko zaawansowane zmiany soczewki. Nie są celem, do którego trzeba czekać przed operacją. Przy bardzo gęstej zaćmie zabieg może być trudniejszy, dlatego właściwy termin warto omówić wcześniej.
Zaćma wtórna czyli PCO
Po operacji naturalnej soczewki już nie ma. Pozostaje jednak zwykle jej cienka torebka podtrzymująca implant. Komórki pozostałe w jej obrębie mogą z czasem powodować zmętnienie tylnej części tej błony. To PCO, potocznie nazywane zaćmą wtórną.
Ponownie może pojawić się zamglenie, olśnienie lub trudność z czytaniem. Nie oznacza to odrośnięcia usuniętej zaćmy ani automatycznie wady sztucznej soczewki. Okulista sprawdza, czy pogorszenie rzeczywiście wynika z torebki, czy z innej choroby oka.
Jeśli PCO istotnie przeszkadza, można wykonać ambulatoryjną kapsulotomię laserem Nd:YAG. Jest to inna procedura niż operacja zaćmy lub rozdrabnianie soczewki NanoLaserem. Wyjaśniamy ją wraz z ryzykiem i kontrolami w artykule Zaćma wtórna po operacji.
Częste pytania
Czy rodzaj zaćmy można rozpoznać po objawach?
Objawy mogą podpowiadać możliwą przyczynę, ale nie pozwalają wiarygodnie określić rodzaju zmętnienia. Potrzebne jest badanie, zwykle także po rozszerzeniu źrenicy.
Czy wszystkie rodzaje operuje się tak samo?
Cel jest podobny: usunąć zmętniałą soczewkę i zapewnić korekcję optyczną. Dobór techniki, implantu i opieki zależy jednak od twardości soczewki, budowy oka, wieku i chorób współistniejących.
Źródła i dalsza lektura.
Opracowanie merytoryczne: prof. Michał Szymon Nowak, Dominik Sebastian Kania
Weryfikacja medyczna: prof. Michał Szymon Nowak
Data weryfikacji:
Aktualizacja treści:
Informacje edukacyjne nie zastępują badania ani indywidualnych zaleceń. Wybór leczenia wymaga rozmowy z okulistą.
- National Eye Institute. Types of Cataract. materiał dla pacjentów.
- National Eye Institute. Cataracts. materiał dla pacjentów.
- European Society of Cataract and Refractive Surgeons. Recommendations for Cataract Surgery. zalecenia dotyczące całej drogi leczenia.
- National Eye Institute. Cataract Surgery. przebieg, rekonwalescencja i powikłania.
Powiązane tematy
Najpierw badanie, potem plan.
Podobne objawy mogą mieć różne przyczyny. O wyborze postępowania decyduje ocena całego oka.
Jak wygląda diagnostykaZobacz, jak to wygląda